ابو القاسم سلطانى

82

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

و كرى گوش مىآورد . . . ( تت تذكره 278 ) . . . بالادن و مورد براى جبر [ جااندازى استخوان ، [ Reduction و كسر و ضربه و حركت استخوان از مفصل . . . ( تحفه 228 و مخزن 51 ) . امروزه در طب عوام در ليبى و سوريه از سرشاخه‌ها به عنوان ضدعفونىكننده در اسهال مصرف مىشود همچنين در هموروئيد ، برونشيت ، پاراللزى و از تمامى قسمتها براى گزش مار مورد استفاده قرار مىگيرد . Code - 230 ختمى ( بازار تهران ) Alcea digitata ( Boiss ) Alef در بازار تهران ، عطاريها دو گياه Alcea digitata ( Boiss ) Alef و Alcea lavatriflora ( DC . ) Boiss به نام ختمى به جاى Althea officinalis L كه گونه اصلى داروئى است عرضه مىگردد . گل و ريشه ختمى به عنوان لينت‌بخش و مدر مصرف داخلى و به عنوان شستشودهنده و ضدعفونىكننده جهت التيام بخش زخمها و جراحات پوستى مصرف سنتى فراوان دارد . ( گياهان سنتى جلد اول 72 ) Code - 233 خطمى برى Alcea rosea L قبل از ورود به مطلب چند سطرى از نظريه قدما راجع به خانواده گياه و تقسيم‌بندى آن شرح داده مىشود . ديوسكوريد اين خانواده را ملوخيا ، رازى ملوكيه و خبازى و پزشكان بعدى نيز خبازى ناميده‌اند كه به پارسى آن را تيره پنيركيان مىناميم . قدما اين خانواده را به دو دسته بستانى و برى تقسيم نموده‌اند . الف : نوع بستانى : نوع بستانى گياهى است كه آن را ملوخيا يا ملوكيه ناميده‌اند به انگليسى آن را Jew's mallow و به فرانسوى Mauve des juifes مىنامند و نام علمى آن Corchorus olitorius L مىباشد امروزه اين گياه را در تيره زيرفون قرار داده‌اند . ب : انواع برى كه آنها را ملوخيا برى ، ملوكيه برى و خبازى برى ناميده‌اند و اين اسامى به گياهان زير اطلاق شده است . 1 - گياهى كه ديوسكوريد آن را ملوخى و ديگران خبازى برى ناميده‌اند كه همان پنيرك يا Malva silvestris مىباشد . 2 - خطمى Althaea officinalis L كه ديوسكوريد آن را " الثاا " ناميده و مىنويسد كه آن نوعى ملوخياى برى است و يا به قول ابو ريحان " خطمى نوع من الخبازى البرى " ( صيدنه عز ش 376 ) . 3 - خطمى برى Alcea rosea L كه گياه مورد بحث است و ديوسكوريد آن را " القاا " ناميده و ذيل اين ماده مىنويسد : نوعى ملوخياى برى است . برگ‌هاى آن منقسم و شبيه به گياه ايارابوطانى Verbena supina ] [ L و داراى سه يا چهار شاخه و پوست آن شبيه به پوست قنب ، گل‌هاى آن كوچك شبيه به گل سرخ و